چاچ

درباره انواع عنوان ها و القاب

مقدمه

به طور کلی، واژگانی که برای خطاب اشخاص استفاده می شوند شامل نام، نام خانوادگی، شاخص، لقب، لقب فخری و القاب شغلی-علمی هستند.

نام و نام خانوادگی خطاب هایی استاندارد و ا زمنظر قانونی شناخته شده ای هستند که شخص در جامعه با آن شناخته می شود اما باقی خطاب ها بسته به شرایط و ویژگی هایی، به شخص داده یا سلب می گردد.


تقسیم بندی:

به غیر از نام و نام خانوادگی علاوه بر این دو خطاب های دیگری نیز وجود دارد:

شاخص: سرکار، جناب، آقا، حاجی و ... 

لقب: بر دو گروه، اشرافی و دولتی می توان تقسیم نمود. اشرافی مانند شهاب الدوله و دولتی مانند مستوفی الممالک (حسابدار)

لقب فخری و مذهبی: پیر غلام، صدرالمتالهین، سید

عنوان اجتماعی مانند القابی که شعرا و هنرمندان به طور فخری می گیرند: ملک الشعرا، ملک الخطاطین

عنوان نظامی: سردار ، امیر (درجه نظام نیستند و کارکرد شغلی ندارند بلکه به سبب حرمت و بزرگداشت اعطا می شوند)

عنوان شغلی- علمی: دکتر، مهندس، استاد ، سرگرد و ...

 

تقسیم بندی از منظر نحوه اکتساب عنوان

+نام توسط والدین بر شخص نهاده می شود. نام خانوادگی براساس قوانین قومی و رسمی هر جامعه، به طور اجباری و البته پس از سن قانونی به طور اختیاری تحت ضوابطی خاصی شخص اعطا می شود.

 

1-      کسبی اختیاری   مهندس دکتر

2-      اجباری عرفی آقا/ سرکار

3-      اجباری ذاتی مرحوم سید شاهزاده مادر پدر دایی

 

+ برخی عنوان ها می تواند (امکان پذیر است) توسط هر شخصی به دست آید: دکتر

+ برخی عنوان ها به طور عرفی و بدون اراده شخص به وی اعطا می شود (به طور معمول و عادی این عنوان ها تغییر نمی کند): سرکار، جناب، خان، آقا و خانم

+ برخی عنوان ها ذاتی هستند و هیچ گاه نمی توان آن را از کسی سلب کرد یا به شخصی اعطا کرد:  سید، مرحوم، و جمیع القاب فخری که شخصی با سمت بالاتر می دهد

 

 

 

 

کارکرد

عنوان ها در جهت تعظیم شخص و رساندن سمت و شوکت او به وی داده می شود. اما برخی کارکردهای دیگر هم مانند درجات نظامی (القاب شغلی و علمی)، علاوه بر تعظیم، حدود اختیارات را هم معین می کند. بدین ترتیب، به طور کلی، عنوان ها را می توان به دو نوع ضعیف و قوی تقسیم کرد.

نوع ضعیف آن دسته از عنوان ها هستند که کارکرد سلسله مراتبی دارند و حدود اختیاراتی که در سیستم اجتماعی ای که شخص در آن مشارکت دارد را تعیین نمی کند یا چندان مهم نیست مانند شاخص های معمولی. کارکرد اصلی این عنوان ها تعظیم شخص است.

نوع قوی مانند درجات نظامی یا شغلی عمدتا کارکرد تعیین سلسله مراتبی و حدود اختیارتی دارند.

 

1-      ضعیف (تعظیمی)

  1. القاب فخری: علامه الدهر، شیخ (به سبب آنکه شخصی با درجه بالاتر لقب را داده یا اشتهار شخص آن را کسب می کند)
  2. شاخص های عرفی: آقا خانم سرکار حاجی مرحوم

2-      قوی (کارکردی)- القاب شغلی

  1. درجات نظامی سرگرد سروان سرهنگ
  2. درجات تحصیلی علامه مهندس دکتر کارشناس طراح
  3. القاب اشرافی و دولتی که اکنون تاریخی اند و غیرقانونی

 

لازم به ذکر است در دوران معاصر از منظر قانونی القاب و عنوان ها ممنوع هستند اما به علت تعدد انواع آن ها اصولا القاب اعطایی از جانب دولت لغو شده اند و باقی القاب جاری هستند

 القاب اشرافی- دولتی اکنون منسوخ و ممنوع هستند و باقی القاب آزاد

القاب فخری نیز عمدتا منسوخ شده اند و تبدیل به القاب شغلی گشته اند

چون در القاب فخری شخص لقب دهنده مهم است که مقبولیت عام داشته باشد تا عام نیز از او تبعیت  کرده و شخص ملقب را به لقبش بخوانند. اکنون شخص لقب دهنده با سازمان ها و نهادهای کمی پذیر جایگزین گردیده اند به همین دلیل قابل کنترل و سنجش هستند.

اما هنوز القابی که به علت اشتهار به دست می آیند دیده می شود اما به علت وجود القاب شغلی عمدتا مانند گذشته زیاد دیده نمی شوند مانند پزشکان زبردست که در گذشته القاب شایسته (حکیم الحکما) دریافت می نمودند اما اکنون با افتخار پروفسور و دکتر خطاب می شوند و لقب فخری- اشتهاری نمی گیرند.

از منظر تاریخی القاب عمدتا هم جهت تعظیم و تکریم بوده و درجه احتماعی را در طبقات اجتماعی بالا می برده  اند. به علت نحوه اعطا و کارکرد گنگ و کمی پذیر نبودن، به همین علت، عدالت و شایستگی رعایت نمی شد. در دوران مدرن برای رفع این مشکل القاب منسوخ شده و شاخص ها جایگزین گشتند که کارکرد تعظیمی را کاهش دهند (برابری حقوق شهروندان در جامعه) و عمدتا کارکرد اجتماعی و سمت و حدود اختیارات را مشخص می کنند.

 

   + پارسا هوشمند ; ۱:٢٢ ‎ق.ظ ; ۱۳٩٥/٦/٥
comment نظرات ()